Doğu Anadolu Gözlemevi (DAG) 4 metrelik primer ayna yüzeyinde, atmosferik mikro-termal dalgalanmaların neden olduğu optik faz bozulmaları Shack-Hartmann dalgacephesi sensörü ve 468 aktüatörlü deforme edilebilir ikincil ayna kombinasyonu ile incelenmiştir. 2025 kış döneminde elde edilen 120 saatlik sürekli kızılötesi (J, H, K bantları) test verileri, seeing değerinin 0.85 ark-saniyeden Strehl oranı %62 seviyesine kadar iyileştirilebildiğini kanıtlamaktadır.
Dünyanın en büyük meromiktik su kütlesi olan Karadeniz’de, yüzeydeki oksijenli üst su tabakası ile hidrojen sülfür (H2S) yüklü derin anoksik katman arasındaki ara yüzey (kemoklin/piknoklin) derinliği son otuz yılda belirgin bir sığlaşma eğilimi göstermektedir. Bu makale, batı baseninde 120 CTD istasyonundan toplanan çözünmüş oksijen, redoks potansiyeli ve yoğunluk verilerini modelleyerek, alt sınırın 135 metreden 98 metreye kadar yükseldiği kritik çekirdek alanları haritalandırmaktadır.
Sıvı hidrojenin (LH2) 20.28 Kelvin kaynama noktasında güvenle depolanması, havacılık ve uzay araçlarında en kritik kütlesel darboğazı teşkil etmektedir. Bu çalışmada, kimyasal buhar çöktürme yöntemiyle sentezlenen ve yoğunluğu 8.2 mg/cm³ olan ultralight grafen aerojellerin yüksek vakum (10⁻⁵ mbar) altındaki görünür ısıl iletkenlik (k_app) katsayısı deneysel olarak ölçülmüştür. Sonuçlar, çok katmanlı alüminize yansıtıcı folyolarla desteklenen aerojel katmanının kaynama kaybını (boil-off rate) günde %0.12 seviyesine düşürdüğünü göstermektedir.
Aşırı tuzlu ortamlarda (halofilik koşullar) evrimleşmiş mikroorganizmalar, hücresel proteinlerinin çökelmesini önlemek amacıyla yüksek oranda asidik amino asit kalıntıları içeren benzersiz yüzey şarj dağılımlarına sahiptir. Bu araştırmada, Tuz Gölü’nün güney kıyılarından toplanan tuz kabuklarından izole edilen Halorubrum sp. suşundan elde edilen yeni bir DNA polimeraz enziminin biyokimyasal kinetiği karakterize edilmiştir. Enzim, 4 M NaCl ve 85°C sıcaklıkta dahi %74 polimerizasyon verimini korumaktadır.
Geleneksel kare (frame) tabanlı kameralar saniyede sabit sayıda görüntü yakalayarak büyük miktarda gereksiz veri üretirken, olay tabanlı dinamik vizyon sensörleri (DVS) yalnızca sahnedeki piksel düzeyindeki logaritmik parlaklık değişimlerini zaman damgasıyla asenkron iletmektedir. Bu makale, 65 nm CMOS prosesinde üretilen ve piksel başına yalnızca 4.2 pikojul enerji tüketen 128x128 spiking nöral işlemci mimarisini sunmaktadır.
İstanbul Boğazı, Karadeniz’den Marmara’ya doğru akan hafif ve az tuzlu üst akıntı ile Marmara’dan Karadeniz’e yönelen yoğun dip akıntısının oluşturduğu çift katmanlı benzersiz bir hidrokinetik koridordur. Bu çalışmada, Kandilli-Anadolu Hisarı daralmasında 65 metre su derinliğinde kurulan yüksek çözünürlüklü 3B Navier-Stokes modeli ile deniz dibi türbin çiftliklerinin optimum aralıkları ve kavitasyon riskleri simüle edilmiştir. Alt akıntının 2.4 m/s sabit akış hızı, yılda 140 GWh kesintisiz temiz elektrik potansiyeli sunmaktadır.
Giderek artan kentsel ısı adası (UHI) etkisi, modern beton ve asfalt yüzeylerin güneş enerjisini depolaması ve gece saatlerinde çevreye yaymasıyla mikroiklim dengesini bozmaktadır. Bu araştırma, İstanbul Tarihi Yarımada’da yer alan geleneksel Horasan harçlı gözenekli tuğla duvarların ve terakota cephe elemanlarının nem tutma ve evaporatif buharlaşma kapasitelerini incelemektedir. Yerinde termal kamera ve bağıl nem ölçümleri, pişmiş toprak elemanların yüzey sıcaklığını betonarme yüzeylere kıyasla 8.4°C daha serin tuttuğunu belgelemektedir.
Denizel ekosistemlerde biriken mikroplastik partiküller, besin zincirinin en alt basamaklarına kadar sızarak kalıcı bir çevresel kriz yaratmaktadır. Bu çalışmada, Marmara Denizi’nin Çınarcık Çukurluğu’ndan 1.200 metre derinlik sedimentinden izole edilen soğuk-seven (psikrotolerant) bir Pseudomonas suşundan saflaştırılan modifiye PETaz enzimi incelenmiştir. Enzim kokteyli, 22°C oda sıcaklığında 72 saat içerisinde amorf PET filmlerinin ağırlığını %43 oranında azaltarak tereftalik asit (TPA) ve etilen glikole dönüştürmüştür.
Güneş aktivitesinin 11 yıllık periyodu (Güneş Döngüsü 25), 2024-2026 yıllarında beklenen tepe noktasına ulaşarak aşırı ultraviyole (EUV) akısını ve termosfer sıcaklığını belirgin biçimde artırmıştır. Termosferin ısınarak yukarı genleşmesi, 450-550 km irtifada görev yapan küçük uydu ve küp uydu (CubeSat) takımyıldızlarının maruz kaldığı atmosferik yoğunluğu üç kata kadar yükseltmiştir. Bu makale, İTÜ Yörünge Laboratuvarı tarafından takip edilen 18 aktif uydunun iki hatlı yörünge elemanı (TLE) verilerini analiz ederek, yörünge çökme hızlarını ve çarpışma önleme manevra gereksinimlerini ortaya koymaktadır.
Batı Anadolu jeotermal sahaları, dünyanın en yüksek çözünmüş CO2 derişimine sahip hidrotermal akışkanlarını barındırmaktadır. Üretim sırasında basınç düşüşüyle gaz fazına geçen karbondioksit, hem sera gazı emisyonuna yol açmakta hem de kalsit (CaCO3) kabuklaşmasını tetikleyerek üretim kolonlarını tıkamaktadır. Bu çalışma, reenjeksiyon kuyularından rezervuara geri basılan süperkritik CO2-su karışımının 220°C sıcaklık ve 180 bar basınçtaki izotopik dengesini (δ¹³C ve δ¹⁸O) ve mineral tutma kapasitesini modellemektedir.
Geleneksel orta dalga kızılötesi (MWIR) dedektörleri, termal gürültüyü bastırmak için 77 Kelvin kriyojenik Stirling soğutucularına bağımlıdır. Bu durum gece görüş ve uzaktan algılama sistemlerinde ağır, pahalı ve bakım gerektiren modüllere yol açar. Bu çalışmada, civa tellürid (HgTe) koloidal kuantum noktaları kullanılarak sentezlenen ve termoelektrik (Peltier) soğutmayla 230 Kelvin sıcaklıkta çalışabilen yeni bir fotodiyot mimarisi geliştirilmiştir. Cihaz, 3.8 µm dalga boyunda 2.4x10¹⁰ Jones özgül algılama kabiliyeti (D*) sergilemektedir.
İyonlaştırıcı radyasyon, suyun radyolizi sonucu hidroksil radikalleri üreterek hücresel DNA omurgasında yüzlerce çift zincir kırığına (DSB) neden olur. Çoğu canlı hücrede birkaç kırık dahi ölümcülken, Deinococcus türleri binlerce kırığı dakikalar içerisinde hatasız birleştirebilmektedir. Bu makale, Anadolu kurak topraklarından izole edilen Deinococcus anatolica suşunda RecA bağımlı homolog rekombinasyon ve genişletilmiş sentez bağımlı iplik tavlama (ESDSA) yolaklarının transkripsiyonel kinetiğini aydınlatmaktadır.
Geleneksel metin-okuma (TTS) modelleri, standart İstanbul Türkçesi ses fonolojisine göre eğitildiklerinden, Anadolu ağızlarındaki zengin damaksı art damak seslerini, sağır nün (ñ) varyasyonlarını ve tonlama vurgularını kaybetmektedir. Bu makale, Ege, Karadeniz ve Doğu Anadolu kırsalında derlenen 180 saatlik ses kayıtları üzerinde eğitilmiş, dalga formu difüzyon mimarisine dayanan parametrik bir konuşma sentezleyicisi sunmaktadır. Model, yalnızca 3 dakikalık örneklemle yeni konuşmacıların fonetik ve diyalekt karakterini %94 benzerlikle klonlayabilmektedir.
Kapadokya bölgesinin simgesi olan oyma kaya yerleşimleri, Miyosen döneminde çökelmiş piroklastik tüf formasyonlarının oyulmasıyla meydana getirilmiştir. Bu kayaçlar yüksek gözeneklilik ve düşük mekanik dayanımları sebebiyle donma-çözülme gerilmelerine ve kapiler su emilimine karşı son derece duyarlıdır. Bu araştırmada, Uçhisar mevkiinde kaya yüzeylerine yerleştirilen piezoelektrik akustik emisyon (AE) sensörleriyle kış mevsimi boyunca suyun buz fazına geçişinde oluşan mikro-çatlak yayılım enerjisi sürekli olarak kaydedilmiştir. Sonuçlar, kritik çatlak yayılımının sıcaklığın -2°C ile -6°C aralığına indiği saatlerde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır.
Lityum-hava (Li-O2) bataryaları, benzininkine yakın teorik özgül enerjileri nedeniyle elektrikli havacılık ve uzun menzilli taşımacılıkta nihai hedef olarak görülmektedir. Ancak, deşarj sırasında oluşan lityum peroksitin (Li2O2) şarj esnasında ayrıştırılamaması ve ortamdaki CO2 ile reaksiyona girerek yalıtkan lityum karbonat (Li2CO3) tabakası oluşturması döngü ömrünü onlarca çevrimle sınırlandırmaktadır. Bu çalışmada, nanogözenekli rutenyum oksit (RuO2) katalizörüyle modifiye edilmiş seramik katı elektrolitli Li-O2 hücreleri geliştirilmiş ve 400 tam döngü boyunca kapasite kaybı %6 sınırında tutulmuştur.
Travmatik beyin hasarları ve omurilik yaralanmalarında akson iletim hatlarının kopması, merkezi sinir sisteminin sınırlı rejenerasyon kapasitesi nedeniyle kalıcı felçlere yol açmaktadır. Bu çalışmada, Bursa ipekböceği kozalarından saflaştırılan biyouyumlu ipek fibroini ile iletken polimer poli(3,4-etilendioksitiyofen) (PEDOT:PSS) harmanlanarak 3 boyutlu biyo-yazıcı ile nöral doku iskeleleri üretilmiştir. Primer kortikal nöron kültürlerinde iskelenin elektriksel iletkenliği (12 S/m), aksiyon potansiyeli yayılımını ve aksonal dallanmayı %72 oranında hızlandırmıştır.