Demo site
Topografya, Kentsel Morfoloji ve Jeoloji•Cilt 14, Sayı 1••13 dk okuma süresi

Tarihi Yarımada'da Gözenekli Pişmiş Toprak Elemanların Kentsel Isı Adası Etkisini Sönümleme Katsayısı

Geleneksel Kagir Dokularda Evaporatif Soğutma ve Yüzey Sıcaklığı Gecikmesi

Y. Mimar Elif Karadağ portresi
Y. Mimar Elif KaradağİTÜ Mimarlık Fakültesi, Hesaplamalı Tasarım ve Malzeme Mirası Grubu
DOI:https://doi.org/10.5582/yorunge.2026.14.1.07
Tarihi tuğla kemer ve taş duvar yüzeyinde ışık-gölge dokusu

Süleymaniye çevresinde 16. yüzyıl kagir duvarların termal kamera kayıt analizi. (Fotoğraf: İTÜ Mimarlık Tarihi Grubu)

Özet (Abstract)

Giderek artan kentsel ısı adası (UHI) etkisi, modern beton ve asfalt yüzeylerin güneş enerjisini depolaması ve gece saatlerinde çevreye yaymasıyla mikroiklim dengesini bozmaktadır. Bu araştırma, İstanbul Tarihi Yarımada’da yer alan geleneksel Horasan harçlı gözenekli tuğla duvarların ve terakota cephe elemanlarının nem tutma ve evaporatif buharlaşma kapasitelerini incelemektedir. Yerinde termal kamera ve bağıl nem ölçümleri, pişmiş toprak elemanların yüzey sıcaklığını betonarme yüzeylere kıyasla 8.4°C daha serin tuttuğunu belgelemektedir.

Öne Çıkan Bulgular ve Kuramsal Çıkarımlar

  • •Geleneksel pişmiş toprak yapı elemanları kentsel mikroiklimi 2-3°C sönümleyebilmektedir.
  • •Horasan harcının kireç oranı arttıkça malzemenin nem desorpsiyon hızı dengelenmektedir.
  • •Modern cephe tasarımlarında gözenekli klinker tuğla kullanımı klima enerji sarfiyatını %18 azaltabilir.

Geleneksel Kagir Malzemenin Gözenek Geometrisi

Pişmiş kil bazlı tarihi tuğlalar, 0.1 ila 10 mikrometre çap aralığında açık gözenekli bir iç yapıya sahiptir. Gece boyunca atmosferik neme doygun hale gelen bu gözenekler, gündüz güneş radyasyonunun başlamasıyla birlikte suyu kılcal yollarla dış yüzeye ileterek buharlaşma sağlar.

Bu faz değişimi, çevredeki kuru havanın gizli buharlaşma ısısını tüketerek yüzey sıcaklığının tepe noktaya ulaşmasını geciktirir (termal kütle etkisi).

Saha Deneyleri ve Sonuçlar

Ağustos ayı boyunca eş zamanlı olarak alınan yüzey pirometre ölçümlerinde, standart brüt beton yüzeyler 48.6°C’ye ulaşırken, açık havaya maruz gözenekli tuğla cepheler 40.2°C sınırında kalmıştır. Gece yarısı radyasyon salımı ise %32 daha az ısı yaymaktadır.

Kaynakça ve Referanslar

  1. Karadağ, E. (2024). Thermal inertia and evaporative cooling in Ottoman brick masonry. Energy and Buildings, 310, 114120.[DOI]
Anahtar Kelimeler:Kentsel Isı AdasıTarihi YarımadaPişmiş ToprakEvaporatif SoğutmaTermal Gecikme

Aynı Disiplindeki Diğer Araştırmalar

Topografya, Kentsel Morfoloji ve JeolojiCilt 13/3

Menderes Grabeni Derin Jeotermal Sahalarında Karbon Dioksit Enjeksiyonu Sonrası İzotop Denge Modelleri

Dr. Ayşe Perver Bozkurt

Batı Anadolu jeotermal sahaları, dünyanın en yüksek çözünmüş CO2 derişimine sahip hidrotermal akışkanlarını barındırmaktadır. Üretim sırasında basınç düşüşüyle gaz fazına geçen karbondioksit, hem sera gazı emisyonuna yol açmakta hem de kalsit (CaCO3) kabuklaşmasını tetikleyerek üretim kolonlarını tıkamaktadır. Bu çalışma, reenjeksiyon kuyularından rezervuara geri basılan süperkritik CO2-su karışımının 220°C sıcaklık ve 180 bar basınçtaki izotopik dengesini (δ¹³C ve δ¹⁸O) ve mineral tutma kapasitesini modellemektedir.

17 dk
131290
Topografya, Kentsel Morfoloji ve JeolojiCilt 13/2

Kapadokya Volkanik Tüflerinde Mevsimsel Donma-Çözülme Döngülerinin Mikro-Çatlak Yayılımına Etkisi

Y. Mimar Elif Karadağ, Dr. Ayşe Perver Bozkurt

Kapadokya bölgesinin simgesi olan oyma kaya yerleşimleri, Miyosen döneminde çökelmiş piroklastik tüf formasyonlarının oyulmasıyla meydana getirilmiştir. Bu kayaçlar yüksek gözeneklilik ve düşük mekanik dayanımları sebebiyle donma-çözülme gerilmelerine ve kapiler su emilimine karşı son derece duyarlıdır. Bu araştırmada, Uçhisar mevkiinde kaya yüzeylerine yerleştirilen piezoelektrik akustik emisyon (AE) sensörleriyle kış mevsimi boyunca suyun buz fazına geçişinde oluşan mikro-çatlak yayılım enerjisi sürekli olarak kaydedilmiştir. Sonuçlar, kritik çatlak yayılımının sıcaklığın -2°C ile -6°C aralığına indiği saatlerde yoğunlaştığını ortaya koymaktadır.

16 dk
121310